Wat betekent AI op de werkvloer voor de OR?

Zo beïnvloedt AI het werk van de OR

AI-toepassingen zijn zelden neutraal. Ze beïnvloeden hoe werk wordt georganiseerd, hoe prestaties worden gemeten en hoe beslissingen tot stand komen. Daarmee raken ze direct aan onderwerpen waar de OR een rol in heeft.

‍

Dat zie je terug in concrete veranderingen binnen organisaties, zoals:

• Verandering van taken en functies.
  Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van chatbots in de klantenservice. Wat betekent dat voor medewerkers? Verschuift het werk naar complexere vragen? Verandert de functie-inhoud of neemt de werkdruk toe?

• Verandering in taakverdeling en beoordeling.
  Copilot of andere administratieve AI-tools stellen rapportages op en vatten documenten samen. Worden prestaties daardoor anders gemeten? Worden medewerkers beoordeeld op basis van systeemdata?

• Invloed op aanstellingsbeleid.
  Selectiesoftware bij HR screent sollicitanten met behulp van AI. Op basis van welke criteria gebeurt dat? Hoe transparant is het proces? Dit kan direct raken aan instemmingsrecht.

• Monitoring- en prestatiesystemen.
  Systemen die productiviteit of gedrag analyseren, kunnen invloed hebben op controle en beoordeling van medewerkers. Dat kan gevolgen hebben voor privacy en arbeidsomstandigheden.

Dit zijn geen technische details, maar ontwikkelingen die raken aan werk, beoordeling en arbeidsomstandigheden. Juist daarom is het belangrijk dat de OR niet alleen kijkt naar de technologie zelf, maar vooral naar de gevolgen voor medewerkers.

‍

Wat zijn de risico’s voor medewerkers?

AI kan kansen bieden, maar brengt ook duidelijke aandachtspunten met zich mee. Vanuit het perspectief van de OR is het belangrijk om scherp te zijn op risico’s zoals:

• Het verdwijnen of inhoudelijk veranderen van functies.
• Meer monitoring en daarmee mogelijk extra prestatiedruk.
• Besluitvorming die minder transparant is voor medewerkers.
• Onzekerheid over welke persoonsgegevens worden verzameld en gebruikt.
• Onbedoelde ongelijkheid of vooringenomenheid in algoritmes.

Dit zijn ontwikkelingen die direct invloed hebben op werk, arbeidsomstandigheden en rechtspositie van medewerkers. Hier ligt een duidelijke verantwoordelijkheid voor de OR. Als vertegenwoordiger van medewerkers, heeft de OR de taak om risico’s tijdig te signaleren, bespreekbaar te maken en waar nodig te beïnvloeden.

Juist daarom is het belangrijk dat de OR vroegtijdig betrokken wordt bij plannen rondom AI en niet pas reageert wanneer systemen al zijn ingevoerd.

‍

Rechten en invloed van de OR bij AI

De rechten van de OR zijn vastgelegd in de Wet op de ondernemingsraden (WOR). Dat betekent dat de invoering van AI niet losstaat van medezeggenschap.

‍

Gaat het om een belangrijke technologische voorziening of een investering met gevolgen voor werk en organisatie? Dan kan het adviesrecht van toepassing zijn. Leidt een AI-toepassing tot wijzigingen in beoordelingssystemen, monitoring of de verwerking van persoonsgegevens? Dan kan instemming van de OR vereist zijn.

‍

In de praktijk wordt AI echter vaak geïntroduceerd als pilot of innovatieproject. Juist daarom is het belangrijk dat de OR alert is en tijdig betrokken wordt. Niet alleen wanneer er een formele aanvraag ligt, maar al in de fase waarin plannen worden ontwikkeld.

‍

Wat vraagt dit concreet van de OR?

AI heeft impact op werk, functies en arbeidsomstandigheden. Dat betekent dat de OR actief en goed voorbereid moet zijn. Een eerste stap is het stellen van gerichte vragen, zoals:

• Welk probleem wordt met deze AI-toepassing opgelost?
• Welke gevolgen heeft dit voor werk en functies?
• Worden medewerkers beoordeeld of gemonitord via het systeem?
• Welke persoonsgegevens worden gebruikt en met welk doel?
• Is er altijd menselijke tussenkomst bij belangrijke beslissingen?

‍

Door deze vragen vroegtijdig te stellen, vergroot de OR zijn invloed op de keuzes die worden gemaakt. Op basis van de antwoorden kan een duidelijke interne aanpak helpen om grip te krijgen op AI binnen de organisatie:

1. ‍Inventariseren wat er speelt.
   Welke AI-toepassingen worden al gebruikt of zijn in ontwikkeling? Gaat het om experimenten of om structurele invoering?‍
2. De impact in kaart brengen.
   Wat betekent dit voor functies, werkdruk, beoordeling en privacy? Welke signalen komen uit de achterban?‍
3. Digitalisering structureel agenderen.
   Zorg dat AI geen incidenteel onderwerp is, maar een terugkerend gesprekspunt in het overleg met de bestuurder. ‍
4. Afspraken over evaluatie maken.
   Spreek af hoe effecten worden gemonitord en wanneer wordt bijgestuurd.

Door deze aanpak kan jullie OR risico’s signaleren, invloed uitoefenen en bijdragen aan een verantwoorde inzet van AI.

‍

Wil je als OR goed voorbereid zijn op AI?

AI verandert werk. Daarmee verandert ook de rol van de OR. Wie tijdig betrokken is, de impact begrijpt en duidelijke afspraken maakt, kan daadwerkelijk invloed uitoefenen op hoe AI binnen de organisatie wordt ingezet.

In de training OR en AI krijg je praktische handvatten om AI-toepassingen te beoordelen en je rechten effectief te benutten. Je leert hoe AI werkprocessen beïnvloedt, welke kansen en risico’s dit met zich meebrengt en hoe je als OR concrete acties ontwikkelt rondom digitalisering.

Wil je als OR nu zelf aan de slag met AI? Neem contact met ons op voor de mogelijkheden van een training.